Adana : Cumhuriyetin ilk yıllarında Pozantı birkaç ay il yapılmış, aynı şekilde bugünkü kozan ilçesi Cebel-i Bereket vilayeti iken Adanaya bağlanmıştır.
Adıyaman : 1950 lere kadar Malatyaya bağlı idi. İl olduğunda Besni ilçesinden küçük idi.
Afyonkarahisar : Merkez ilçesi İlk (1927) sayımda ülkemizin nüfusu en çok nüfuslu ilçelerinden idi. Yaklaşık 6.000 km karelik alana sahip idi.
Ağrı : Patnos ilçesi askeri konumundan dolayı toplam nüfusta il merkezinden büyüktür.
Amasya : il merkezinin 1927-1950 arası nüfusu hiç artmamıştır.
Ankara : Bugünkü il olan Kırıkkale 1950 lerde Keskine bağlı 200-300 nüfuslu bir köy idi.
Antalya : Yüzde bakımından son 20 yılda en çok büyüyen ilimizdir. Alanya,Manavgat ve Kemer yaklaşık 3 kat büyümüşlerdir.
Artvin : Nüfusu düşen illerin başındadır. Daha önce Çoruh adı ile il olmuş daha sonra Rize'ye bağlanmış en son yeniden il olmuştur.
Aydın : Nazilli 1950 yılında il merkezinden büyük idi. Kuşadası ve Didim son 20 yılda 2 kat büyümüştür.
Balıkesir : Bandırma 1927 yılında ülkenin en büyük ilçelerinden biri idi.
Bilecik : Ülkemizin en küçük illerindendir. Bozöyük hariç diğer ilçeler çok küçüktür.
Bingöl : Daha önce il merkezi Genç ilçesi idi.
Bitlis : Tatvan hala il merkezinden büyüktür.
Bolu : Düzce il oluncaya kadar toplamda hep il merkezinden büyük idi.
Burdur : 1927 de sadece 3 ilçesi var idi.
Bursa : 1927 de merkez ilçe toplam nüfusta Ankaradan büyük idi.
Çanakkale : 1980 e kadar Biga merkez ilçeden büyük idi.
Denizli : 1927 de Tavas,acıpayam ve çal ilçeleri toplamda merkez ilçeden büyük idi.
Diyarbakır : merkez ilçe 1927 de ülkenin en fazla yüzölçümü olan ilçelerden idi. Yaklaşık 7.000 kilometrekare
Edirne : 17.yy da dünyanın en büyük 17.kenti idi.
Elazığ : Merkez ilçe 1927 de tunceli ilini çıkarmadan önce 7.000 kilometre kare idi. (rizenin toplamının 2 katı)
Erzincan : Üzmülü ilçesi yeni ilçe olmasına rağmen en büyük ilçe konumuna gelmiştir.
Erzurum : MS. 6 yy da dünyanın en büyük kentlerinin başında geliyor idi. 1927-50 arası ülke ortalamasından 2 kat hızlı artmasına rağmen göçlerle azalmalar başlamıştır.
Eskişehir : Han ilçesi ülkemizin en küçük ilçe merkezidir.
Giresun : 1927 de merkez ilçe toplam nüfusta en büyükler içinde idi.
Gümüşhane : Bayburt il olana kadar merkez ilçeden hep büyük idi.
Hakkari : 1930 larda Van'a bağlı iken il olmuştur. Yüksekova hala merkez ilçeden büyüktür.
Hatay : İskenderun merkez ilçeden büyüktür.
İçel : Merkez ilçe 1927 de 4.000 nüfuslu bir belde iken şu an resmi 500.000 dir. Silifke 1927 ye kadar il merkezi idi.
İzmir : 1927 de Ankaradan büyük idi. Aliağa son 20 yılda 4 kat artmıştır.
Kastamonu : Hemen hemen bütün ilçelerinin nüfusu düşen ender illerimizdendir. İstanbulda kastamonuda yaşayanlardan daha çok kastamonulu olduğu bilinmektedir.
Kırklareli : Lüleburgaz merkez ilçeden büyüktür.
Kırşehir : 1950 lerde Nevşehire bağlanmış sonra tekrar il olmuştur. Kaman il ilçe olduğunda daha önce bağlı olduğu merkez ilçenin toplam nüfusundan fazla idi.
Kocaeli : Gebze : büyükşehir belediyesi sınırları haricinde ülkemizin en büyük ilçesidir. Darıca ilçe olmamasına rağmen ilçelerin %95'inden büyük olup büyükşehir belediyesine bağlılar hariç en büyük bucak belediyesidir.
Konya : Merkez ilçe 1950-1990 arası 7.400 kilometrekare büyüklüğü ile ülkenin en geniş ilçesi idi.
Manisa : Bir dönem Akhisar toplamda merkez ilçeden büyük idi.
Mardin : Toplamda Kzıltepe,Midyat ve Nusaybin merkez ilçeden büyüktür.
Muğla : Toplamda Fethiye ve Milas merkez ilçeden büyüktür. Fethiye merkezde de büyüktür.
Niğde : İl olmadan önce Aksaray hep merkez ilçeden büyük idi ve türkiyenin en geniş ilçelerinin içinde idi.
Ordu : 1927 de toplamda en büyük illerimiz arasında idi. o dönem sadece ünye ve fatsa ilçe idi. Şu an :18
Sakarya : 1954 e kadar Kocaeline bağlı idi ve toplamda kocaeli merkezden büyüktü ayrıca birçok merkez ilden büyüktü.
Sinop : 1927-1980 arası toplamda Boyabat ve Ayancık merkez ilçeden büyük idi.
Tekirdağ : Çorlu merkez ilçeden büyüktür.
Tokat : 1950 ye kadar merkeze bağlı Turhal fabrika kurulması ile çok büyümüş ve ilçelerde birinciliğe ulaşmıştır.
Tunceli : Son kırk yıldır nüfus süreklidüşmüştür.
Şanlıurfa : Genç nüfusun en fazla olduğu ( yüzde) ilimizdir. Siverek ve Viranşehir son 10 yılda 2 kat artmıştır. İlginç olan ise bu dönemde Siverek ilçesinde nüfus planlaması çalışmalarının olduğudur.Haberlere bile konu olmuştur.
Uşak : Daha önce Kütahyaya bağlı ilçe iken il olmuş , ilçe haliyle toplamda birçok ilden büyük idi.
Yozgat : Sorgun şu an merkez ilçeden büyüktür.
Zonguldak : 1927 de il merkezi iken toplamda kendisine bağlı bütün ilçelerden küçük idi.
|
